“خیابانهای پایین شهر” مارتین اسکورسیزی فقط یک فیلم گنگستری محض با همراه داشتن احساس شفقت و همدردی نسبت به کاراکترها و در آخر یک داستان تراژیک درباره چگونگی شکل گرفتن باندهای گنگستری، نیست. کاراکترهای آن (مثل خود اسکورسیزی) در منطقه “ایتالیای کوچولوی” نیویورک بزرگ شده اند و همه چیز را درباره آن منطقه کوچک در جامعه بشری به خوبی می دانند به غیر از چطور زنده ماندن در آن محیط.

دو کاراکتر اصلی فیلم، چارلی و جانی بوی، به درون محیط مافیا راه پیدا می کنند، الزاما به این خاطر که این محیط آن دو را می طلبد. چارلی یک کاتولیک با مجموعه از گناهان جور وا جور است اما بخاطر اینکه “اوباشی”، حرفه خانواده است، هیچ وقت کاملا خودش را تحت فشار قرار نمی دهد که بین صحیح و غلط و کارهایی که انجام می دهد، ارتباطی برقرار کند. نه به این خاطر که او در کسوت “مافیایی” بودن بسیار حرفه ای است. او فقط ۲۷ سال سن دارد اما هنوز در خانه زندگی می کند و برای عمویش کار می کند و پول وصول می کند اما این وصولات صرف زیادی برای او ندارد و کم هستند. اگر بسیار خوش شانس باشد، تنها قادر خواهد بود که یک رستوران را بزند.

اما هر چه باشد، حداقل او یک واقع بین است. از طرف دیگر جانی بوی، یک مرد خشن، غیر قابل کنترل و یک محصول آرمانی خشونت طلب طبقه جنیاتکاران شهری است. او در “ایتالیا کوچولو” احاطه شده است و تمام رفتار و کردارش بنظر تقلیدی از فرهنگ لغت فیلم های سینمایی است. شخصیت او، هم دربردارنده “بزرگی” و هم در بردارنده “زشتی” است و هیچ راهی را پیدا نمی کند که بتواند آن را ارضا کند مگر اینکه در یک لحظه خشونت آمیز. چارلی عاشق دختر عموی جانی بوی است و همچنان یک احساس مسئولیت لجوجانه نسبت به جانی بوی در خود احساس می کند. یک شب هنگامی جانی مشغول تیراندازی به تیرهای چراغ برق است، چارلی به روی سقف می رود و از آن بالا با جانی حرف میزند. حداقل جانی خشم خود را به طریقی بیرون می ریزد. اما چارلی همه چیز را درون خودش میریزد و بعضی اوقات هم از نومیدی بسیار دست خود را روی آتش می گیرد و به یاد آتش جهنم می افتد. او فقط به طور لفظی یک کاتولیک است و نه اینکه از روی عقیده و ایمان.

اسکورسیزی این کاراکتر ها را با آگاهی بسیار در یک دنیای بی عیب و نقص بیچارگی، خوشی های لحظه ای، تجاوزها بی شمار و احتمال هر لحظه ای مرگ، قرار داده است. او چند صحنه بیرونی را در “ایتالیا کوچولو” فیلمبرداری کرده است. جایی که او به دنیا آمده است و به نظر میرسد که جزء به جزء آن منطقه را اعم از بناهای ساختمانی و نوع شخصیت مردم بلد است و داستان هم از زندگی روزانه کاراکترها سرچشمه میگیرد. آنها با هم زندگی می کنند، به سینما می روند، می خورند، می نوشند و درگیر نزاع های اتفاقی می شوند. اسکورسیزی آن لحظات را با یک شیوه بصری تندخویانه، به تصویر کشیده است. ما هیچ وقت این احساس را نداریم که یک صحنه را در ابتدا پایه ریزی کرده اند و بعد مشغول به اجرای آن هستند. کاراکترهایش نسبت به رسیدن به سرنوشت شومی که در انتظارشان است عجله دارند درحالی که دوربین سعی دارد که قدم به قدم جلو برود. در سرتاسر فیلم یک حس بداهه گویی وجود دارد، حتی در صحنه هایی که ما می دانیم به خاطر ساختارشان، نمی توانستند بداهه باشند.

اسکورسیزی همین حس را در اولین فیلمش هم به اسم “چه کسی در میزند؟” را داشت. “خیابانهای پایین شهر” یک دنباله است و اسکورسیزی به ما همان بازیگر نقش اول (هاروی کیتل) را نشان می دهد تا به ما اطمینان اتصال این دو فیلم را بدهد. در آن فیلم، او هنوز در لبه زندگی، رابطه و خشونت قرار داشت. اکنون او غوطه ور شده است و دیگر آماتور نیست. او به اندازه کافی قوی نیست که یک فرد شاخص مافیایی باشد. (و به اندازه کافی قوی هم نیست که مقاومت کند.) رابرت دنیرو نقش جانی بوی را بازی می کند و بازی حیرت آوری را آمیخته از حس نومیدی، بی قراری و اضطراب، به اجرا گذاشته است.

صحنه های خشونت آمیز فیلم اختصاصا به خاطر شیوه ای که اسکورسیزی آنها را چیده است، تاثیر گذار هستند. ما نماهایی دیدنی و یا نزاع های سرگرم کننده ای را نمی بینیم. در عوض، یک چیز واقعا بد بینانه و بد ترکیب درباره نزاع های فیلم به ما نشان داده می شود. صحنه سالن بیلیارد را به خاطر بیاورید، در واقع، اسکورسیزی شیوه ای صحیح درباره نشان دادن کاراکترها که مشغول به نزاغ و زد و خورد هستند و هنوز نگران کت و شلوارهایشان (محتملا تنها لباسهایی است که دارند) می باشند که مبادا لکه دار شود، را انتخاب کرده است. سراسر فیلم به مانند زندگی در نیویورک است، صحنه هایی از کلوب های شبانه، فرارهای نصف شبی و بارها وجود دارد که بطوری احساس می شوند انگار اسکورسیزی خودش طعم همه آنها را چشیده است.

“برتا واگن” بطور غریبی یک فیلم دلچسپ است و نمی شود گفت که صرفا یک فیلم گیشه ای و بدون ساختار است. فیلم الهامش را از کردار و منش “برتا تامپسون” (معروف به واگن) ، یک قهرمان سرکش که در طول دوران افسردگی در آرکانزاس تحت عمل جراحی قرار گرفت، به دست آورده است. من کاملا مطمئن نیستم که او را فقط بخاطر ریخت بدنی اش به اسم “واگن” صدا می زدند یا بخاطر مکانی که او دوست داشت غروب ها را در آنجا سپری کند. اما می توانم به صراحت این را بگویم باربارا هرشی که نقش او را در فیلم بازی می کند، به مانند یک کوه، سفت و مقاوم بنظر میرسد. برای این نوع ژست، باید سپاسگذار بود.

ماجرای فیلم در منطقه تیره و تار و خشن جنوب می گذرد و برتا دختری است که بر اثر اتفاق درگیر یک ماجرای خشونت بار می شود. او عاشق بیل شلی بزرگ (دیوید کارادین) می شود که همچون آنارشیست  مشهور، بیل هیوود بزرگه، طراحی شده است. هر دوی آنها دیدارهایی را با دیگر دوستانشان طرح ریزی می کنند. دوستانی همچون راک براون که یک قمار باز ماهر است و وون مورتن، یک سیاه پوست تنومند که یک موسسه هارمونیک و اسلحه فروشی را اداره می کند.

و ماجرا به آنجا میرسد که دارو دسته آنها کامل می شود و کاملا اتفاقی اولین قتل آنها وقتی اتفاق می افتد که برتا به یک قمار باز که در صدد کشتن راک است، شلیک می کند. پیشرف تدریجی درام فیلم از عشق میان دو جوان و تبدیل شدن آن به یک دارو دسته ی تحت تعقیب خطرناک، فیلم “بانی و کلاید” را به یاد ما می اندازد، و حدس می زنم که خودشان هم چنین قصدی داشته اند. اما در فیلم ماجراهای بسیار دیگر وجود دارد تا اینکه صرفا خواسته باشند یک بازسازی از فیلم دیگری انجام داده باشند. من بر این اندیشه هستم که راجر کورمن، موفق ترین تهیه کننده هالیوودی/بین المللی فیلمهای استثماری، بازیگرها و خدمه را به جنوب فرستاده است به امید اینکه یک فیلم زیبا، ساده، اغوا کننده و خشن را برای تابستان آماده کنند.

اما نتیجه، چیز دیگری و البته، فیلم بهتری است. مارتین اسکورسیزی کارگردان فیلم به فضا و جوی بالاتر از اکشن صرف پانهاده است و خشونت او همیشه بی پرده و نامطبوع است. آنطوری که فیلمهای خشن این روزها هستند، او هیچ وقت از خشونت برای سرگرم کردن بیننده ها و شادمانی آنان استفاده نمی کند. در طول دیدن فیلم او این احساس به ما دست می دهد که در جنبه تاریک یک روح (ضمیر) ، سکنی گزیده ایم.

کاراکتر برتا در طول فیلم از بسیاری راههای غیر معقول، پیشرفت می کند. او بی قید از امور جنسی است اما نه بی قید از ذهنش و هنگامی که بیل بزرگ به زندان فرستاده می شود، او همچنان عاشق او باقی می ماند اما بخاطر در آوردن خرج زندگی اش به هر جای نا مناسبی  پامی گذارد.

در فیلم تعدادی تصویر دیدنی خوب وجود دارد. یک برداشت از مجرمان که در حال فرار از بین الوار ها هستند و برداشت دیگر از دار و دسته که در حال دویدن به درون رودخانه ای هستند که بنظر یک گله می آیند و همچنین بطور عجیب نشان دادن خط آهن به صورت دایره وار.

اسکورسیزی به نظر یکی از امید های جوان با آینده ی روشن سینمای آمریکا است. اولین فیلم باشکوه او به اسم “من اول صدا میزنم” جایزه اول فستیوال فیلم شیکاگو را دریافت کرد. او همچنین دستیار تدوین و کارگردان فیلم “وود استاک” بوده است و برای آینده هم پروژهای نا تمام بسیاری را در دست دارد. این فیلم اولین فیلم عرفی او بشمار می رود. او با بازیگران و با دوربین راحت است و سعی دارد که شیوه روایی سینما را به سبک خودش تغییر دهد. اسکورسیزی، در حصار محدودیت های فراوان ساخت فیلم، تاکنون موفق بوده است.

مدت زیادی است که چشم انتظار دیدن فیلمی آمریکایی همانند “من اول صدا میزنم” اثر مارتین اسکورسیزی هستیم. فیلمی که هنگام اکرانش در فستیوال بین المللی فیلم شیکاگو در چهار شنبه شب، حضار را به وجد آورده بود. “من اول صدا میزنم” به عنوان یک فیلم همانند دیگر فیلم ها، چیزی برای گفتن دارد. و به عنوان یک ساختار فنی، فیلم، دو دنیای متخاصم سینمای آمریکایی را در کنار یگدیگر قرار داده است.

از یک رو، ما با فیلم هایی سنتی همچون “مارتی”، “منظره از روی پل”، “در بار انداز” و “دیوید و لیزا” روبرو هستیم که سازندگان آنها با بی ریایی قصد پرداختن به یک زندگی زجر آور، از دیدی که سازندگان آنها، این گونه فیلم ها را آرمانی و رمانتیک می دانند، روبرو هستیم. از دیگر رو با فیلم های تجربی دیگری همانند فیلم های جونز مکاس، شرلی کلارک و دیگر پیشگامان پرداختن به دنیای زیر زمینی نیویورک روبرو هستیم. برای مثال در فیلم های “ارتباط”، “سایه ها” و “توپهای درختان” طرز پرداختن به دیالوگها، صحنه ها و دوربین های دستی، اصلاح شده هستند. تلاشی که می خواسته اند آن لحظات را به همان طراوت و تازگی به روی پرده بیاورند.

هر گروه از این فیلمسازان، دیدگاه دیگری را ناقص دانسته است. فیلم هایی مثل “مارتی” از نظر تکنیکی بخوبی ساخته شده است و از نظر احساسی راضی کننده هستند اما فاقد حس و طعم فیلمی شاداب و “زنده” هستند. فیلم هایی مثل “سایه ها” به اندازه کافی قابل اعتماد هستند اما اغلب از نظر کیفیت تکنیکی و عدم کنترل لازم بر توسعه داستان و بیان آن، ضعیف هستند. “من اول صدا میزنم” هردوی این نظریات را کنار هم به اثری می آورد که کاملا اصیل، بطور هنرمندانه ای راضی کننده و از نظر تکنیکی هم با فیلم های بزرگی که همه جا ساخته می شود، برابری می کند. به جرات می توانم بگویم که اکران این فیلم یکی از لحظات بزرگ در تاریخ سینمای آمریکا است.

جالب اینجاست بدانید که مارتین اسکورسیزی کارگردان/نویسنده فیلم تنها ۲۵ سال سن دارد و این فیلم اولین فیلم بلند او محسوب می شود. او یک داستان عاشقانه را درباره دو تیپ انسان مختلف بیان می کند. مرد جوان فیلم از قسمت “ایتالیا کوچولوی” نیویورک است که پیشینه ای کاتولیک دارد و بسیار باهوش است اما تحصیلات عالیه خوبی ندارد و دختران دنیا را به دو قسمت “دختران خوب” و “هرزه ها” تقسیم کرده است. زن جوان فیلم یک فارغ التحصیل دانشگاهی است، آگاه و دنیا دیده تر است و به احتمال زیاد یک یا دو بار هم عشق بازی را تجربه کرده است. دختر به اندازه کافی عاشق پسر می شود و میخواهد خودش را یک “دختر خوب” جلوه دهد. هرچند که شاید خیلی هم خوب نباشد.

دیدگاههای مختلفی از عشق و اخلاقیات در ضدیت همدیگر قرار می گیرند اما سازندگان فیلم تقلای شگرفی برای درک بیشتر ما از موضوع، انجام می دهند. در ضمن در فیلم دو صحنه وجود دارد که اولی در یک “بار” است و دیگری در یک پارتی. مهیج ترین توصیف از زندگی آمریکایی در این دو صحنه دیده می شود که در عمرم تابحال ندیده ام.

توضیح: این یادداشت از اولین ریویوهای راجر ایبرت می‌باشد.
توضیح دو: نام اصلی این فیلم، “من اول صدا میزنم است” که در ورژن جدیدتر که زمان طولانی تری نسبت به نسخه قبلی دارد به نام “چه کسی در می زند؟” معروف شده است.

راجر ایبرت ۱ ژانویه ۱۹۷۶

نباید از “راننده تاکسی” صرفا به عنوان یک فیلم نیویورکی یاد شود، فیلم درباره یک شهر نیست بلکه درباره تاب و توان یک “نفس” است و به این خاطر اسکورسیزی نیویورک را انتخاب کرده است چون عناصر وجودی در این شهر، عقده های او را تغذیه و تقویت می‌کنند. اسم این مرد تراویس بیکل است. او تقنگدار دریایی، قهرمان جنگ ویتنام، نویسنده نامه هایی از روی وظیفه شناسی به والدینش، راننده تاکسی و آدم کش است. فیلم به ندرت از شخصیت او دور می شود و بطور شگفت انگیزی یک راه معقول را برگزیده است از اینکه او چطور شهر را می بیند و چطور به آن اجازه می دهد که به او آسیب برساند.

اول از همه، فیلم مکانی است انباشته شده از زنانی که او نمی تواند آنان را داشته باشد. هیچ زن بلوندی پیدا نمی شود که برای لحظه ای هم که شده تراویس را جذاب ببیند و او را برای یک قهوه دعوت کند. اما در عوض زنانی وجود دارند که برای تراویس سرشان را به نشانه رضایت تکان می دهند و با لحنی اغوا کننده می گویند “اوه، تراویس” چون تراویس را یک مرد…، بهرحال، تراویس دارد دیوانه می شود و کلماتی که این زنان استفاده می کنند، عجیب هستند.

شهر، بسیار ناخوشایند، به نظر می رسد که پرشده است از مردانی که می توانند این تیپ زنان را از آن خود بدانند. مردانی که خود را اسطوره و قهرمان شهر می دانند اما به وقتش خود را در کنج خیابانی می بینند که به دنبال اینگونه زنان هستند و بدون هیچگونه کار اشتباهی می توانند آنان را از آن خود کنند.

تراویس در حالت عادی می‌توانست در هر مکانی از شهر به دنبال مسافر بگردد اما او دائما به خیابان چهل و دوم و میدان تایم کشیده می شود. جایی که ولگردهای خیابانی و مکان های بد وجود دارد. اینجا است که یکی از انواع روابط نامشروع را می بینیم که بسیار خودنمایی می کند. تراویس به این کار علاقمند نیست، از آن متنفر است اما میدان تایم خشم او را آرامش می بخشد. عقیم بودن احساس جنسی او، ناشی از تنفری است نسبت به “آشغالهایی” که او در شهر میبیند. تراویس در پی این است که کاری بزرگ انجام دهد.

او یک بلوند خوشگل را که در دفتر تبلیغاتی یک کاندیدای ریاست جمهوری کار می‌کند، می بیند. تراویس چند مرتبه برای صرف قهوه با او به بیرون می رود اما بار آخر تراویس او را به یک سالن نمایش فیلم های مستهجن می برد. او با احساس انزجار از سالن بیرون می آید و برای همیشه تراویس را ترک می کند.

به همین راحتی تمام شد. تراویس با او قرار ملاقات دیگری می‌گذارد و همین جاست که ما به “روح” فیلم نزدیک می شویم. مارتین اسکورسیزی کارگردان فیلم برداشتی از تراویس در کنار باجه تلفن به ما می دهد و سپس، همین که دختر جواب رد به او می دهد، دوربین به آرامی به سمت راست هدایت می شود و یک نمای دور و خالی از یک راهرو نشان داده می شود. پال کائل در نقد خودش بر این فیلم این صحنه را “لغزشی که ممکن است اسکورسیزی از آنتونیونی به قرض گرفته باشد” نامید. اسکورسیزی خودش این برداشت را مهم ترین صحنه فیلم می نامد.

او می گوید چون این صحنه نشان دهنده این است که ما به خوبی احساس عدم پذیرش تراویس نزد دختر و رد شدن او را می بینیم، مهمترین صحنه فیلم است. این جالب است چون اندکی بعد هنگامی که تراویس دست به کشتاری وحشیانه می زند، دوربین بسیار از صحنه دور می شود تا جایی که ما بتواینم وحشت را با جزئیاتی بیشتر نظاره گر باشیم.

اسکورسیزی این حس عدم پذیرش را دردناک تر از حس فریبنده قتل، یافته است. به این خاطر که این کار به توصیف تراویس بیکل کمک می کند و شاید به نوعی سعی بر توضیح دادن یک نوع خشونت مدنی داشته باشد. تراویس از گذشته تا حال سکوت پیشه کرده است و سرانجام او به جایی رسیده است که مجبور است به خاطر تلافی دست به این اعمال بزند.

“راننده تاکسی” یک کابوس شبانه استادانه است و همانند تمام کابوس ها، نصف آن چیزی را که ما می خواهیم بدانیم را به ما نمی گوید. به ما گفته نمی شود که تراویس از کجا می آید، مشکلات بخصوص او چه ها هستند، آیا آن زخم ناخوشایند او از جنگ ویتنام آمده است؟ به این خاطر که فیلم یک موضوع تدریسی نیست بلکه پرتره ای است از زندگی او در چند روز.

فیلم در توصیف شخصیت یک شاهکار است، سبک اسکورسیزی انتخاب کردن جزئیاتی است که احساسات را بر می انگیزاند و این همان چیزی است که او می خواهد. بازی ها همگی روان و طنین اندازهستند. اسکورسیزی برای لحظه به لحظه با گفتار بازیگرانش همراه می شود در عوض اینکه بخواهد از طریق فیلمنامه آنها را پرورش دهد.

رابرت دنیرو در نقش تراویس بیکل همچون براندو، در ابراز احساسات حتی در زمانهایی که به صورت آنها نقاب زده شود، اجرای عالی داشته است. سیبل شپرد در نقش یک رب النوع زیبایی، یک انتخاب صحیح برای این نقش است. و در بالاخره به جودی فاستر، یک دوازده ساله ای که تراویس می خواهد او را “نجات” دهد. هاروی کیتل، کار آزموده ی تمام فیلم های اسکورسیزی، کسی است که می خواهد جودی فاستر را در اختیار بگیرد و شیوه صحیحی از سرسختی را به نمایش گذاشته است که تماما بلوف است.

“راننده تاکسی” یک جهنم است، از اولین برداشت تاکسی، از درون دود و دم کنار خیابان بیرون می آید تا هنگام به اوج رسیدن کشت و کشتار جایی که دوربین بالاخره مستقیما پایین را می نگرد. اسکورسیزی می خواست که نگاهش را از عدم پذیرش تراویس دور کند، ما تقریبا می خواهیم که از زندگی او نگاهمان را دور کنیم. اما او آنجاست، همه چیز سرجایش است اما او هنوز در رنج است.

منبع: IMDB

منبع: movieweb