نقد و دیدگاه

کارگردان: آلفرد هیچکاک
فیلمنامه: جوزف استفانو بر اساس رمانی از رابرت بلاک
فیلمبردار: جان ال راسل
تدوین: جرج توماسینی
موسیقی: برنارد هرمان
تهیه کننده: پارامونت، آلفر هیچکاک
محصول: آمریکا، ۱۹۶۰
سیاه وسفید، ۱۰۸ دقیقه
بازیگران: آنتونی پرکینز (نورمن بیتس)، جنت لی (ماری کرین)، ورا مایلز (لایلا کرین)، جان گاوین (سام لومیس)

خطر لو رفتن داستان:
«مارین کرین» (لی) به امید تسهیل کار ازدواجش با «سام لومیس» (گاوین) پولهای کارفرمایش را می دزدد و از شهر محل سکونتش خارج می شود و بین راه در هتل بیتس، که جوانی به نام «نورمن» (پرکینز) اداره اش می کند، به استراحت می پردازد. «نورمن» به او می گوید که همراه مادر از لحاظ روانی نامتعادلش در خانه کنار هتل زندگی می کند. شب هنگام که، «ماریون» از کار خود پشیمان شده، پیش از خواب به حمام می رود و زیر دوش – ظاهرا به دست مادر «نورمن» – به قتل می رسد. «نورمن» آثار قتل را پاک می کند و جسد «ماریون» و اتوموبیلش را در باتلاق می اندازد. در ادامه «سام» به همراه خواهر ماریون «لی لا» (مایلز) و یک بازرس بیمه به نام «آربوگاست» (بالسام) به جستجوی «ماریون» می آیند. «آربوگاست» که به «نورمن» مضنون شده، به قتل می رسد. «لی لا» و «سام» درمی یابند که مادر «نورمن» هشت سال پیش درگذشته، پس به هتل می روند. در درگیری نهایی با «نورمن» مشخص می شود که او انسانی دوشخصیتی، مبتلا به بیماری روانی و عامل تمام جنایت ها بوده است.

فیلم «روح» همان داستان (مکبث) در سینمای وحشت است. سفری صعب و خونین به درون گرداب تیره جنون و جنایت، سفری که در آن میزبان، میهمان خود را به قتل می رساند تا از این طریق بتواند امیدوارانه اندکی از اعمال و گناهان او را تطهیر کند. فیلم «روح» یک اثر فراموش نشدنی است که روحیه یک استاد مسلم فیلمسازی، آلفرد هیچکاک، را نمایان می سازد. هیچکاک این فیلم را با هزینه ای اندک ساخت! ولی نتیجه کار به یکی از نمونه ترین فیلم های کارنامه استاد مبدل شد. فیلم دقیقا بر اساس ایجاد سه شوک ساخته شده است: قتل ماریون کرین در حمام یک متل؛ قتل یک کارآگاه در بالای پله، جایی که وی مشغول تحقیق درباره ناپدید شدن قهرمان زن فیلم است؛ و کشف راز داستان در زیرزمین خانه، جایی که اسکلت مادر کشف و معلوم می شود که مالک متل (نورمن بیتس) قاتل است. بزرگترین شوک و نکته قابل توجه در فیلم همان شوک اولیه است؛ در هیچ فیلمی بازیگر زن نقش اول بیش از ۴۰ دقیقه که از شروع فیلم می گذرد کشته نمی شود؛ و نکته دیگر، سبک تاثیر خشونت فیلم غیر عادی است و به شکلی استثنایی و سریع اتفاق می افتد. صداها و تدوین بصری در فیلم با موسیقی برنارد هرمن به گونه ای تنظیم شده که شدت خشونت را بالا می برد. فیلم (روانی) چندین صحنه قابل توجه دارد که یکی از آنها صحنه قتل در حمام است، که یکی از مشهورترین صحنه های تاریخ سینماست… فیلم های هیچکاک را باید بارها دید تا به نکات و جزئیات آن پی برد.

یک شخصیت: نورمن بیتس

فیلم روانی یکی از به یادماندنی ترین نقش آفرینی های (آنتونی پرکینز) به حساب می آید. آلفرد هیچکاک در این فیلم یکی از معروف ترین شخصیت یا قهرمان تاریخ سینما را خلق می کند. «نورمن بیتس» (روانی) حتی در آخرین صحنه جنون آمیزش، بسیار عجیب است. او درباره خشک کردن حیوانات صحبت می کند و ابدا قادر نیست لغات پیش پا افتاده ای مثل «دستشویی» را به زبان بیاورد، یا چنین جمله ای از دهانش در برود که، «یک فرزند پسر، برترین جانشین یک عاشق است.» وقتی نورمن از روزنه دیوار دفتر، ماریون کرین را مخفیانه نگاه می کند، ناقوس های جنون برایش به صدا در می آیند. پس چه صدایی بهتر از صدای ساختگی مادری که ۱۰ سال پیش مسموم کرده و سپس از قبر بیرون کشیده، لباس پوشانده و در زیرزمین مخفی کرده است؟شگرد او استفاده از استرکینن یا چاقوی آشپزخانه، مخفی کردن اجساد در باتلاق پشت متل است. آنچه باعث می شود که از او کارهای روان پریشانه سر بزند؛ موقعی است که تحت تاثیر زنی قرار می گیرد، حس حسادت بخش مادرگونه روان بیمار او تحریک می شود!

روانی (رابین وود)

«روانی» قابل توجه ترین دستاورد هیچکاک در روند شرکت دادن تماشاگر در ساختار دراماتیک فیلم است. به عبارتی تماشاگر، تبدیل به شخصیت اصلی داستان می شود و تمام شخصیت های دیگر را در خود جمع می کند. باقیمانده فیلم تلاشی است برای دست یافتن به لایه های عمیق جهنم روان پریشانه ای که نورمن بیتس نماد آن است. سقوط به قعر دنیای آشفته و پر از هرج و مرج.
برای هیچکاک، «روانی» فیلمی بامزه است که رگه ای از طنز سیاه او را در خود دارد «مادر… چه طور باید گفت… امشب زیاد حالش خوب نیست». آیا باید این را نشانی از بدفهمی و انحرافی غیرقابل قبول دانست؟ بسیاری بدین گونه فکر می کنند و واکنش های آنان به مراتب قابل دفاع تر از کسانی است که آن را فیلمی صرفا سرگرم کننده دانسته اند، هیچکاک یک بار گفته بود مهم ترین درسی که از این فیلم می گیریم این است که از این به بعد پیش از توقف در مقابل ساختمان های دورافتاده ای نظیر متل «بیتس» حداقل دوبار فکر کنیم!

هیچ فیلمی مثل روانی (برای آنان که ترسی از رویارویی بی پرده با آن را ندارند) حامل چنین حس تشدید شده ای از عجز و درماندگی، آن هم به شکلی چنین استثنایی و با انتخاب نظرگاهی که چندان آسیب رساننده نباشد، نبوده است. بخش عمده ای از این نظرگاه، شوخ طبعی طعنه آمیز و بی طرف آنان است. این ویژگی، این امکان را به فیلم می دهد که با حفظ متانت و بی طرفی بزرگ منشانه ای، در عین دوری از هرگونه هیجان و هیستری، به بررسی ترس ها و وحشت های درونمان بپردازد.