نقد و دیدگاه

عنوان اثر: رویای کاساندرا (Cassandra’s Dream)

نویسنده و کارگردان: وودی آلن

بازیگران: اوان مک گرگور – کالین فارل – تام ویلکینسون

ژانر: جنایی – درام – هیجانی

محصول آمریکا و انگلستان ۲۰۰۷

خلاصه داستان:
دو برادر که تصمیم دارند استقلال مالی پیدا کنند و به پول خوبی دست یابند در مسیری قرار می گیرند تا به خواسته خود برسند. تری (کالن فارل) و یان (اوان مک گرگور) ، قصد دارند تا قایقی را خریداری کنند. تری که در قمار و شرط بندی مهارت بالایی دارد، پول قایق را فراهم می کند. اما بعد از مدتی تری که با نامزدش زندگی می کند از این قمارها به شدت بدهکار می شود و دست به دامن برادرش یان که می خواهد در کار تجارت هتل برود و با دختری به اسم آنجلا که هنرپیشه تئاتر است ازدواج کند و او را به کالیفرنیا برود می شود. اما یان هم به پول زیادی نیاز دارد تا به خواسته اش برسد. دایی آنها، هاوارد (تام ویلکینسون) که فرد ثروتمندی است برای تولد مادر آنها از چین به لندن می رود تا آنها را ببیند. دو برادر مشکلشان را با دایی خود مطرح می کنند. اما گویا دایی شان مشکل بزرگتری دارد، اما نه مشکل مالی. بلکه یکی از شرکایش می خواهد مسائلی را افشا کند که او را تا پایان عمرش به زندان خواهد برد. هاوارد از آنها می خواهد تا این شخص را از بین ببرند تا بتواند آنها را از نظر مالی تامین کند و….

نقد فیلم:
رویای کاساندرا آخرین اثر وودی آلن با موجی از انتقادات کوبنده مواجه شد و منتقدین اعتقاد داشتند که داستان فیلم بسیار غیر منطقی روایت می شود و با اثری تا حدودی شبیه همین اثر با عنوان ” قبل از اینکه شیطان بفهمد مردی ” به کاگردانی سیدنی لومت زمین تا آسمان فرق دارد و مسیر فیلمنامه نتوانسته به اندازه این فیلم کشمکش و به طور کل درام ایجاد کند. ایجاد ساختار یک جنایت در دل یک درام. کاری که وودی آلن در فیلم امتیاز نهایی به نحو احسنت انجام داد و یک اثر به یاد ماندنی را در کارنامه خود ثبت کرد. منتقدین حتی میگویند که این فیلم آثار دیگر وودی آلن نظیر آنی هال که شاهکار سینمای جهان است را نیز زیر سوال می برد.

اما باید کمی به ساختار ریشه ای این فیلم دقت کرد و یافت که هدف آلن از این روال غیر منطقی چیست. اگر این فیلم با فیلم سیدنی لومت تفاوت روایت و باور پذیری دارد اما الگو و سبک تفاوت دارد. اگر وودی آلن را بشناسید حتما به آن پی می برید. اینکه مسیری در فیلمش ایجاد می شود، خیلی ساده بیان می شود و گره گشایی را به بیننده واگذار می کند. سبکی که وودی آلن در پیش گرفته با سایرین متفاوت است و این مساله ای است که منتقدین کاملا از آن مطلعند و با سبک فیلم نامه های خاص او به طور کامل آشنا هستند.

پس صحبت در این مورد که چرا فیلم رویای کاساندرا این قدر نسبت به فیلم های سابق اش افول دارد کاری بسی مشکل است و شاید نزدیکترین منتقد به وودی الن نیز نتواند آن را زیر ذره بین ببرد.

تماشاگر مدام از خود سوالاتی می پرسد و به دنبال جوابی منطقی است. اما پاسخی جز نمی یابد و داستان را اجبارا می پذیرد. اما اگر به نام فیلم نگاه کنیم جواب ساده تر می شود. رویای کاساندرا و تمام. این اثر می تواند کاملا یک رویا باشد. همانگونه که رسیدن به یک قایق و قایق سواری با آن برایشان یک رویاست. در این فیلم بارها می بینیم که تری از شرط بندی هایش ناراضی است اما به برادر خود می گوید که شرط را برده است و این رویای تری است که در شرط بندی ببرد و به پول خوبی برسد. یان هم رویاهایی باور ناپذیر دارد. کسی که مدتی در رستوران پدرش کار می کرده است می خواهد با سرمایه اندکی تجارت هتل کند و با دختر مورد علاقه خود ازدواج کند و او را به کالیفرنیا ببرد. این برای آنها فقط یک رویاست که در شهری مرموز به نام لندن باور می گیرد. باوری که سر انجامش دردناک است و انسان را به تباهی می کشاند. یان حاضر است که هر کاری بکند تا به این پول دست یابد و تری از اینکه بخواهد این پول را از راهی منفی به دست آورد پریشانی دارد و با خود کلنجار می رود. خیمه زدن در عمق رویای انسان، کاری است که وودی آلن در تمام کارهایش به زیبایی انجام می دهد.

انسان برای رسیدن به اهداف خود تا کجاها پیش می رود؟ برای رسیدن به آرزویی که اهدافش را تکمیل کند و زندگی راحت را برایش بسازد. آیا حاضر است دست به هر کاری بزند.؟ طوری که حتی خانواده اش را هم نشناسد؟ انسانی جاه طلب که فقط برد می خواهد و باخت را نمی تواند بپذیرد. وقتی می بازد برای جبران تاوانش به هر کاری دست می زند.

رویای کاساندرا، رویایی از نوع پست مدرن و به شدت باور ناپذیر که از عنصر قایق در دل عنصری بزرگ به نام دریا استفاده می کند و آرزوهای بشر را غرق می کند. هر چقدر تلاش می کنی تا از غرق شدن نجات پیدا کنی راهی نمی یابی و کوچکترین فرصت را برای بازگشت به زندگی عادی امتحان می کنی. قایقی که سرنوشت و تقدیر تو را تعیین می کند. چه بسا انسانی باشی که به داشته هایش قانع است و بخواهی نیک باشی و سرافراز زندگی کنی. نه با عذاب وجدان به ثروتی برسی که به قول معروف لقمه اش از گلویت پایین نرود و در آن گیر کند و تو را خفه کند.

منتظر حوادثی هستیم که بتوانیم پیش بینی کنیم، اما ایده جدید و نو ما را متحیر می کند و از این حیث کارگردان را به ساختار شکنی متهم می کنیم. کاری که عادت بیننده و منتقد است. ما حتی رویاهای خودمان هم نمی توانیم باور کنیم چه برسد به رویاها و دنیای یک کارگردان که افکار متفاوت دارد. می خواهیم به نتیجه ای برسیم و در ذهن خود کلاسیک بسازیم اما کارگردان از همان ابتدا که تیتراژ آغاز می شود، کلاسیک را که خود هم آثار گرانبهایی در این مجموعه دارد، هجو می کند و ما را به قلب یک پست مدرن، با روایتی غیر معقول می برد. دوران بانی و کلاید به پایان رسیده است و تکرار معنا پیدا نمی کند. باید بیننده را راضی نگه داری و تاثیری روی او بگذاری که در ذهن خود حوادث را مرور کند و تا مدتی راجع به ان فکر کند و با یاد آوری صحنه هایش بخندد یا حتی گریه کند و به شما اجازه انتخابی برای پایان این درام جنایی می دهد تا خودتان سرانجام قضاوت کنید و به نتیجه باور پذیر یرسید.

ممکن است اثر اشکالاتی داشته باشد، اما این اشکالات را هر کسی نمی تواند پیدا کند، مخصوصا اگر کارگردانش وودی الن باشد. رویای کاساندرا اثری است خوب اما نه به خوبی آثار قبلی کارگردان از جمله امتیاز نهایی.