۲- درخت زندگی اثر تحسین شده Terrence Malick است. او این فیلم را شش سال بعد از آخرین فیلمش ساخت و همین موضوع نشان میدهد که او کارگردان پرکاری نیست و گزیده‌تر از دیگران کار میکند. بنابراین باید فیلم او را با دقت بیشتری رصد کرد. فیلمنامه “درخت زندگی” را هم خود او نوشته است. دنیای جدید، آخرین ساخته او در مقام کارگردان بود که در سال ۲۰۰۵ به اکران سینماها در آمد. و اکنون بعد از شش سال مجددا مالیک، به سمت فیلمسازی رفته است. در “درخت زندگی” در کنار او برد پیت و شان پن به عنوان بازیگران شاخص حضور دارند. برد پیت که به واسطه ازدواج با آنجلینا جولی بیشتر تبدیل به سلبریتی پر حاشیه شده بود با درخشش در این فیلم توانست تا حدودی به دنیای بازیگری حرفه‌ای بازگردد و خود را از دنیای اخبار سرگرم کننده بیرون بکشد. همچنین شان پن به عنوان یک بازیگر پر تجربه با وجود اینکه نقش کوتاهی را در این فیلم برعهده داشت، موفق شد به بهترین شکل ممکن حس انسان سرخورده و سرگشته را در دنیایی از غریبه‌ها به خوبی ایفا کند.

۳- داستان خانواده اوبراین در سالهای ۱۹۵۰ در تگزاس ماجرای اصلی این فیلم است. زن و شوهری که در فیلم با عنوان آقا و خانم اوبراین خواهیم شناخت (چون غیر از این نام، کسی آنها را خطاب نمیکند و فرزندان هم به نام پدر و مادر آنها را صدا می‌زنند و این خود نمادی از فقدان یک صمیمیت است.) همراه با سه فرزندشان در خانه‌ای در حومه شهر زندگی می‌کنند.  ابتدای تولد فرزندان زندگی شیرین است و مشکلی نیست تا آنجا که پسرها پا میگیرند و حالا به سرعت رشد می‌کنند. آقای اوبراین خود را مسئول پرورش آنها می‌داند. او میخواهد مردانی قوی، متکی بر تعقل و احساس گریز تحویل جامعه‌ای بدهد که اکثریت آن را انسانهای بی احساس سو استفاده‌گر تشکیل می‌دهند. برای همین هم مدام به کودکانش توصیه می‌کند که خوب بودن زیاد هم، دردسر دارد و به دیگران اجازه بهره برداری از انسان را می‌دهد. پس باید قوی بود و جنگید. آقای اوبراین تصویر پدری مقتر و توانمند را برای کودکانش از خود بازسازی کرده در حالی که خود مجموعه‌ی فقدان‌ها و سرخوردگی‌هاست و وقتی میبیند که آن چیزی که در کودکی میخواسته و به عنوان هدف به آن نگاه میکرده، نشده، خود را انسانی شکست خورده میبیند که”هیچی نیست.” پس برای جبران این کاستی‌ها باید کاری کند که پسرانش مثل او نشوند و در جایی از فیلم این نکته را صراحتا به جک، پسر بزرگش میگوید که “به من قول بده که مثل من نشوی.” او از بچه‌ها میخواهد او را “بابا” خطاب نکنند و با کلماتی چون “پدر” و “آقا” او را صدا بزنند. از هر حرکت کوچک آنها غافل نمیشود و کوچکترین خلاف آنها را با سختگیرانه‌ترین تنبیه‌ها پاسخ می‌دهد.

۴- روانشناسی علمی مبتنی بر رفتار بشر است. لااقل روانشناسی مدرن از تئوری‌های قدیمی چون روانکاوی فاصله گرفته و تمرکز خود را بر رفتارشناسی گذاشته است. تبدیل افکار به اعمال و تاثیر افکار از اعمال از همین نظریات برمی‌خیزد و در درخت زندگی ما با چنین ایده‌ها و مفاهیمی روبرو هستیم. پدری که خواستار جبران سرخوردگی‌ها و شکستهای خود در کودکانش هست و این افکار را با سختگیری بر فرزندان پیاده میکند و این سختگیریها را هم آگاهانه انجام می‌دهد. در مقابل او فرزندانی را میبینیم که در برابر این افکار و اعمال، تنفر ریشه‌داری از پدر در قلب خود رشد میدهند. همچنین پسری که بیش از باقی فرزندان تحت تاثیر رفتارهای پدر است و با بیشتر شدن سنش دست به اعمالی مشابه پدر درباره برادرانش می‌زند، هر چند بلافاصله پشیمان شده و در صدد جبران عذرخواهی برمی‌آید. چرا که پشتوانه فکری پدر را ندارد و اساسا هدفی را از این اعمال دنبال نمیکند. اما با این وجود این مسائل مانع از این نمیشوند که جک دست به پرخاشگری نزند و تمایل به خشونت نداشته باشد. به نوعی میتوان ریزه کاریهای نظریه پیاژه را در رابطه آقای اوبراین با پسرانش دید. آنجا که این رفتارها چنان تاثیر عمیقی بر پسر بزرگ میگذارند که حتی در میان سالی هم نتوانسته با محیط زندگی جدید شهری، خو بگیرد و همچنان ساختمانها و آسمانخراشها برایش غریبه‌اند.

۵- در آخر باید به شکل تیتروار به آغاز و پایان خلاقانه این اثر اشاره کنم. ترکیبی از تصاویر زیبا و حیرت انگیز. تصاویری از خانه و دنیای ما. تصاویری از ریزترین و بزرگترین موجودات و ارتباط آنها با دنیای ما. تاثیر آنها بر زندگی ما. همچنین فیلمبرداری زیبا و هنرمندانه فیلم که گاه با دوربینِِ در حرکت همراه بود و گاه مانند دریچه‌ای رو به قاب و کادری دیدنی. همه اینها باعث میشود که درخت زندگی علیرغم زمان طولانی و چند ماجرای فرعی گیج کننده، فیلمی قابل توجه و تامل باشد.

“Drive” ساخته Nicolas Winding Refn است. کارگردان  دانمارکی جوانی که من پیش از این از او چیزی ندیده بودم. بنابراین در زمان تماشا هیچ قضاوتی در سر نداشتم. داستان Drive بر اساس کتابی با همین عنوان از James Sallis است و حسین امینی، فیلمنامه نویس ایرانی آن را برای فیلم شدن ساخته و پرداخته کرده است. امینی چند سالی است که در هالیوود فعال شده و پیش از این هم فیلمنامه Jude را که آن اثر هم اقتباسی از کتاب بود، نوشت.

داستان فیلم، قصه راننده‌ جوانی است که در سراسر فیلم او را به نامی دیگر نخواهیم شناخت. او توانایی و مهارت بالایی در رانندگی دارد. برای همین هم شغل او رانندگی در فیلمها به عنوان بدلکار است اما همیشه به این شغل مشغول نیست و به گفته خودش این تنها یک کار پاره وقت است. در زمانهای دیگر در یک گاراژ مشغول به کار است و غیر از اینها هم کار دیگری دارد که تمام داستان این فیلم بر اساس آن کار سوم رقم میخورد. او دزدهایی را که قصد سرقت دارند به محل مورد نظر میبرد و بدون دخالت در کار آنها، بعد از عملیات فراریشان میدهد. در این میان برای خودش هم قواعد و قوانینی دارد. پنج دقیقه توقف میکند، تحت هر شرایطی در این پنج دقیقه منتظر میماند، اگر پنج دقیقه گذشت، راه خود را میرود. همچنین اسلحه حمل نمیکند و بعد از کار همکارانش را نمیشناسد.

رایان گزلینگ بازیگر جوان و پر کار این روزهای سینمای آمریکاست. انتخابهای خوب او کم کم وی را به بازیگری درجه یک تبدیل میکند. The Notebook ،Stay ،Blue Valentine و… از فیلمهای شاخص او هستند. در این فیلم هم او با شخصیتی خونسرد و کم حرف یادآور نقشش در All Good Things است. در کنار بازیگری خوب او و Carey Mulligan در نقش آیرن عوامل دیگری هم بودند که Drive را به فیلم خوش ساخت سالهای اخیر تبدیل کردند. به طوری که بینندگان در سایت IMDB امتیاز هشت و نیم را به آن دادند.

داستان پر کشش، آمیخته با صحنه‌های هیجانی و فراز و فرود زیاد در کنار استفاده خوب و منطقی از موسیقی و قطعات مناسب برای صحنه‌ها موجب شد تا این ضعف داستانی که مافیا و خلافکاران یک شهر را اینقدر ضعیف و کم هوش جلوه میداد نادیده گرفته شود و تمام ذهن بیننده معطوف جذابیتهای داستان شود نه متوجه کاستی‌های آن. ثبات شخصیتها و عدم تغییر پذیری بی منطق، از دیگر نقاط قوت داستان بود. در کنار همه اینها موجز گویی و پرهیز از اضافات بی مورد، شخصیتها و داستانهای فرعی زائد، باعث شد تا با قصه‌ای کم ایراد روبرو باشیم. داستانی که گاهی مانند فیلمهای درجه بی دوران کلاسیک میشد، گاهی شبیه فیلمهای حماسی و در پاره ای از اوقات مانند یک اکشن تمام و کمال. البته باید یادآوری کنم که داستان رومانتیک راننده به بهترین شکل به تصویر کشیده شد.

عشق در بعد از ظهر هم یکی دیگر از ساخته‌های فوق العاده بیلی وایلدر است. اگر بیلی وایلدر را نمیشناسید، باید کمی افسرده شوید. چونکه بخش مهمی از سینما را از دست داده‌اید و از لذتهایی که میشد در حین تماشای آثار او ببرید محروم مانده‌اید. آثاری چون آپارتمان و “بعضی‌ها داغش را دوست دارند”. عشق در بعد از ظهر هم یکی دیگر از آثار کم نظیر اوست که بازیگران بزرگی چون گری کوپر و اودری هپبورن را به خوبی در کنار هم اداره کرده است. خصوصا که هپبورن نقش دختری را بازی میکند که تقریبا ده سال از سن واقعی او جوانتر است و همین کار را دشوار میکند که البته این بازیگر توانا از پس آن به خوبی برآمده. او نقشی را به خوبی ایفا کرده که اولا ده سالی از سن حقیقی‌اش جوانتر بوده و در ثانی در برابر گری کوپری بازی کرده که همسن پدر او بوده اما وی باید عاشق او می‌شد.

داستان از این قرار است که همه ماجراها زیر سر شهر عشاق است. در پاریس یک میلیونر آمریکایی با همسر یک مرد، در نبود او عشق بازی میکند و مرد که به شرایط مشکوک شده برای پی بردن به این راز دست به دامان یک کارآگاه خصوصی زبده میشود. او پرده از ماجرا بر میدارد. هنگاهی که داشته شرح ماوقع را برای شوهر میگفته دختر جوان هم از ماجرا مطلع میشود و از آنجا که پیش از این تصویر میلیونر خوش تیپ را دیده بوده شیفته وی میشود. هنگامی که شوهر قصد کشتن رقیب را میکند، دختر جوان تصمیم میگیرد که به آقای فلانگان هشدار دهد. این ماجرا سرآغاز آشنایی این دو میشود که ادامه ماجرا را رقم میزند.

هر کسی به جای اودری هپبورن بود و میخواست نقش دختری عاشق را در برابر کوپر بازی کند بی تردید شبیه یک فاحشه میشد. با داستاهایی که او از پرونده‌های پدرش یاد گرفته و یک به یک برای مرد مورد علاقه‌اش تعریف میکند تا او را رنج دهد و اشتیاقش را برانگیزاند، سخت است باور اینکه غلو میکند و هرگز تجریه آشنایی با مردی را نداشته است. همین هویت مبهم و نامعلوم اوست که میلیونر آمریکایی را دنبال خود میکشاند تا جایی که او که شهره شهر بود که دامش همیشه برای زیبارویان پهن است حالا خود اسیر دخترکی لاغر شده که حتی نامش را نمی‌داند. طی حادثه‌ای آدرس یک کارآگاه خصوصی را به دست می‌آورد تا شاید او بتواند پرده از معمای سخت او بردارد. اینجاست که رد و نشانه‌ای بسیار پر رنگ از وایلدر میبینیم. ماجرا به شکل دایره‌ای به ابتدا بر میگردد و اصلا انگار برای حل و فصل هر اتفاقی باید به نقطه شروع بازگشت.

بیلی وایلدر کارگردان توانمندی است. اما پیش از آن فیلمنامه نویس بزرگی است که هنرش در نوشتن آثار کمدی رومانتیک است. کافی است به کمدی رومانتیکهای دوران خودمان نگاهی بیاندازید تا بفهمید چقدر او بزرگ بوده. بدون آنکه از بار رومانس و درام اثر کم کند شوخی در آثارش میدرخشد و بدون آنکه شوخیهایش به لودگی بدل شود، از آنها استفاده میکند. در همین فیلم همسایه آقای فلانگان زنی است با یک سگ کوچک که مدام خلق موقعیت کمدی میکند یا همین دسته نوازنده آقای میلیونر که در عین جدیت باعث تلطیف فضای داستان می‌شوند با آن آهنگ شیداییشان.

پ.ن: پیش از حسن نیازی عزیز در مطلبی به معرفی این فیلم پرداخته بود.

پ.ن۲: بخش عمده‌ای از این مطلب ترجمه‌ای از نقد نوشته شده در این سایت.

داستانهای فرد محور که شخصیتها را بیرون از محیط مورد نقد و بررسی قرار میدهد و محیط را از وجود آنها فاکتور میگیرد مدتهاست مانند قدیم طرفدار ندارد. حتی فیلمهای ابر قهرمانی که قهرمان داستان را در محیط قرار نمیدهد و درباره کاستی‌هایش حرف نمیزند و شخصیت او را یک کل یکپارچه در نظر میگیرد که در زمانها و مکانهای متفاوت عمدتا ثابت و تغییر ناپذیرند نه تنها باور پذیر نیستند که مورد توجه مخاطب هم قرار نمیگیرند.

داستان Sucker Punch هم درباره محیط نیست. داستان درباره شخصیتهایی است که باید یادبگیرند اراده خود را تقویت کنند. باید بیاموزند که هر سلاحی که بخواهند دارند و تنها باید و لازم است که مبارزه کنند. آنها قرار است بیاموزند که مبارزه کنند و برای رسیدن به هدف از جان خود هم اگر لازم شد عبور کنند.

آغاز داستان اینگونه است که دختر جوانی ماردش را از دست میدهد و ناپدری‌اش از همان ابتدا در پی آزار و اذیت او و خواهر کوچکترش بر می‌آید. دختر کوچک کشته می‌شود و دختر جوان در برابر ناپدری مبارزه می‌کند. عاقبت، مرد او را به یک مرکز بیماران روانی میبرد و داستان از اینجا آغاز می‌شود. مرکز بیماران روانی چون زندانی مخوف دخترکان عاقلی را در خود حبس دارد. این دختران با هم متحد میشوند تا از این زندان مخوف و زندانبان بی‌رحمش بگریزند.

داستان مملو از جلوه‌های ویژه است و اصلا حال و هوای فیلم رنگ و بوی آثار زک اسنایدر را دارد چیزی شبیه Watchmen و ۳۰۰. در این فیلم هم میتوان سراغ از سامورایی‌های غول پیکر و نازی‌های زامبی چهره و اژدهای مخوف گرفت. دختران جوانِ این مرکز بیماران روانی به جنگ این همه موجود وحشتناک میروند و برای نجات خودشان باید آنها را یک به یک از پا درآوردند. استفاده از جلوه‌های ویژه در این فیلم هیچ منطقی ندارد. سرسری است. انگار کارگردان و تیمش هرجا خسته میشدند و داستان را روبه جلو نمیدیدند دکمه اتو پایلوت را میزدند و فیلم پر میشد از این همه جلوه ویژه و کارگردان و تیمش هم میرفتند و قهوه مینوشیدند!

علاوه بر جلوه‌های ویژه این گروه دختران باید مراحلی را از سر می‌گذراندند که کاملا شبیه دموی بازیهای کامپیوتری است. در این مبارزات آنها با قدرتن همه موجودات را از مقابل خود برمیداشتند. این داستانهای غلو آمیز اگر تقابل خوبی، با دختران ناتوان و در بند پیدا میکرد شاید به نقطه قوت فیلم تبدیل میشد، اما نشد. آنها بی هیچ منع و سدی پیشرفت میکنند. منفجر میکنند و میکشند و به دست می‌آورند و این ماجرا نمیتواند بیننده را راضی نگه دارد.

زک اسنایدر با این اثر نشان داد که همچنان دلبسته سینمای فانتزی است که در آن از منطق خبری نیست. پشتوانه فکری درستی ندارد و تنها نقطه قوتش جلوه‌های بصری است که آن هم وقتی در استفاده‌اش زیاده روی شود تبدیل به نقطه ضعف فیلم می‌شود. داستان Sucker Punch علیرغم اینکه بسیار ساده و سر راست است آنقدر با پیچیدگی‌های اضافی و نالازم پیوند خورده که رشته کار را از دست بیننده میگیرد و آن را عصبانی میکند. داستانی که میتوانست خیلی ساده‌تر بیان شود اما اینهمه مبهم باقی ماند.

پیتر جکسون درباره Bilbo میگوید که پاها و گوشهای او بسیار عالی کار شده. همچنین این بزرگترین پای هابیتی است که تا به حال داشته‌ایم. با این پاها راه رفتن کمی سخت است اما با ژست و فیگورهای MARTIN FREEMAN خیلی خوب از آب درآمده.

کارگردان این فیلمها همچنین از McKellen تقدیر کرده است و گفته که بازی در نقش گاندلف به مراتب دشوارتر از بازی در همین نقش در فیلم ارباب حلقه‌هاست. چونکه در اینجا با چهارده کاراکتر کوتاه قامت همبازی است. یادم هست که به او گفتم که  ببین، این “در انتظار گودو” یا “شاه لیر” نیست این “هابیت” هست. یک چیز واقعی!