در آغاز رویا بود… این کتاب، مروری است بر سینمای آمریکا

چرا جان وین،چارلی چاپلین یا آلن لد، در پایان پاره ای از فیلم های شان، تک و تنها، پای پیاده، سوار بر اسب یا ماشین، درمسیری خاکی یا جاده ای بیابانی جانب افق را می گیرند؟ چرا از دهه ۱۹۵۰ به این سو، زن های موطلایی در فیلم های هالیوود، تقریبا همیشه نقش مثبت دارند، درحالی که زن های مو مشکی، به ایفای نقش های منفی متمایلند؟ چرا زوج های سینمایی بر فراز تپه ها یکدیگر را در آغوش می گیرند (عشق چیز باشکوهی است) یا چرا حتی در پایان دهه ۱۹۶۰، کری گرانت و دبورا کار (رابطه ی به یادماندنی) در نوک یک آسمان خراش به هم وعده دیدار می دهند؟ چرا شخصیت مثبت بن هور که  یهودی هم هست (چارلتون هستون) با لهجه آمریکایی صحبت می کند در حالی که شخصیت منفی  فیلم که رمی است (استیون بوید) با لهجه ای خود را بیان می کند که رنگ و بوی انگلیسی دارد؟ چگونه است که جیمزدین بعد از فصل معروف مسابقه ی اتوموبیلرانی یاغی بی هدف با کوری آلن، وقتی به منزل برگشته است، یک شیشه شیر در دست دارد، از آن می نوشد و بر چهره اش می ریزد و سرانجام به شکل یک جنین، روی کاناپه خانوادگی دراز می کشد؟
- از مقدمه مولف -

رویای آمریکایی، توسط منتقد و استاد دانشگاه فرانسوی «میشل سیوتا» ، نویسنده مجله «پوزیتیف» گردآوری شده است. «سیوتا» در این کتاب،  با تحقیقی  مفصل و منحصر بفرد  تلاش کرده  که  انبوهی از درون مایه های اساسی سینمای آمریکا را مورد بررسی قرار دهد و با خواندن کتاب متوجه خواهید شد که چقدر این کار عالمانه و درست انجام شده است.  در مقدمه کتاب به گفته مترجم: «رویای آمریکایی» کتابی است که همیشه دوست داشتیم در جوانی بخوانیم تا به شیوه ای رساتر، عشق خودمان را به سینمای آمریکا توجیه کنیم و فریاد بکشیم…

سرجیولئونه، جدای از اینکه یک فیلمساز بزرگ و صاحب سبک در تاریخ سینماست، به عنوان یک تهیه کننده معتبر نیز از جایگاه خاصی برخوردار بود؛ وی تقریبا پس از فیلم «سرت را بدزد احمق» و در سال های پایانی عمرش، باقی وقتش را صرف ساختن فیلم «روزی روزگاری در آمریکا» و تهیه کنندگی گذاشت. سرجیولئونه، در این سال ها به خیلی از فیلمسازان ایتالیایی دست یاری دراز کرد و در تهیه و ساختن فیلم های آنها نقش اساسی را ایفا کرد. (بسیاری از این فیلم ها بدون ذکر نام او اکران شد.) یکی ازاین فیلمسازان «تونینو والری» بود که نامش به عنوان کارگردان فیلم «نام من هیچ کس است» معرفی شده است. اما حقیقتی که پس از تماشای این فیلم به آن پی می بریم این است که، با اثری کاملا لئونه ای روبرو هستیم و این نکته در سراسر فیلم مشهود است.

از میان آثار «سرجیولئونه»، نام من هیچ کس است، یک اثر کاملا متفاوت است، یک فیلم تفکربرانگیز، سرگرم کننده، بامزه و کاملا موثر و البته با علائم (تجاری) البته ناگفته نماند؛ فیلم ها و قهرمانانی این چنین وجود دارند (آدم کش، دست نیافتنی، اپرایی، کم حرف و افسانه ای) اما این فیلم مربوط به سال ۱۸۹۹ می باشد و مثل فیلمهایی همچون«بوچ کسیدی و ساندس کید» پایان یک عصر را مورد بررسی قرار می دهند، یعنی زمانی که غرب افسانه ای رام شد. در این داستان Jack Beaugard یک تفنگدار افسانه ای و شکست ناپذیر و قاتل مشهور به طرف نیواورلند می رود تا با رسیدن به یک کشتی بخار، زندگی جدیدی را در آنجا شروع کند. او توسط چند تبهکار تعقیب می شود و قصد تبهکاران این است که اجازه ندهند او وظیفه اش، یعنی حمل یک قطعه طلا که متعلق به یک آدم کله گنده است را انجام بدهد. و شخصیت Nobody، مرد جوانتری که او را همراهی می کند، مانند Jack ماهر و مرگبار است و یک تفنگ ششلول دارد. او همچنین طبیعت دلربایی دارد و علیرغم خودپسند بودن یک شخصیت احساساتی ست و هوادار Jack Beaugard است و نقشه ها و طرح هایی برای او دارد؛ Nobody می خواهد که Jack را به شکلی برگرداند که بتواند او را با «جسی جیمز» مقایسه کند. قصد دارد او را به شکل قبلی افسانه ای اش برساند. برای دست یابی به این هدف، Jack باید به تنهایی وارد افسانه شود و در مقابل یک گروه قانون شکن ۱۵۰ نفری قرار بگیرد، که برای او یک شاهکار و فتح بزرگ است.

این فیلم نه تنها یک مرثیه و تاسف برای غرب است بلکه تفکری در افسانه هایی ست که این غرب را ساخته است. «نام من هیچ کس است» یک سرگرمی و شوخی بزرگ و دارای قوه ابتکار و هوش است. موقعیت های استثنایی و اعمال فیلم، منظره آب و هوایی، موسیقی بسیار زیبا، وجود شخصیت ها با بازی های طبیعی در فیلم و تاثر و ترحم غیر محتملی که Jack «فاندا»، در مورد یک تفنگدار و ۱۵۰ مردی که می خواهد بکشد، خاطره انگیز هستند.

دکتر ژیواگو از روی رمان «دکترژیواگو» نوشته «بوریس پاسترناک» برنده جایزه نوبل؛ توسط فیلمساز بزرگ «دیوید لین» در سال ۱۹۶۵ ساخته شده است. دکتر ژیواگو، یک فیلم حماسی عظیم است، با داستانی بزرگ و جذاب از عشق و نفرت در دوران جنگ. تماشای فیلم «دکترژیواگو» مشکل است، دردسردارد! آنقدرصحنه های تاثیرگذار دارد که در هرباردیدنش بغض گلوی آدم را می گیرد. می شود پای هر صحنه این فیلم اشک ریخت، می شود فقط با دیدن چهره «لارا» اشک ریخت… ! این فیلم فقط توسط استاد و هنرمند بزرگی همچون «دیوید لین» می توانست ساخته شود. با دیدن تک تک صحنه ها و جزئیات فراوان فیلم (گل ها، پنجره ها، شمع ها، ماه، رنگ ها، دکور، درخت و برگ ها، لباس ها…) که نشان از جدیت و اهمیت در کار یک فیلمساز دارد؛ می توان پی برد که تنها با یک فیلم و فیلمساز طرف نیستیم، بلکه با یک شاهکار و یک هنرمند روبرو هستیم، یک هنرمند واقعی. دیوید لین، در دکترژیواگو، دست به خلق حماسه ای می زندکه در آن زندگی وسرنوشت آدم های قصه به علت توفان های بی رحم  و حوادث غم بار تاریخ، تغییر مسیر یافته اند.

دکترژیواگو، را از هر منظر که ببینیم یک شگفتی است، از موسیقی جاودانه «موریس ژار» (آن تم معروف لارا) گرفته، تا فیلمبرداری محشر «فردی یانگ»، فیلمنامه بی نقص «رابرت بولت» که قبل از این هم در «لارنس عربستان» در کنار «لین» حضور داشت؛ بازی های گرم و صمیمی «جولی کریستی» و «عمرشریف» با آن شور و احساس و علاقه و امید که در جستجوی مکانی آرام و به دور از جنگ هستند، «راد استایگر» در نقش، کامارفسکی، شیطان صفت، عالی ظاهر می شود، «الک گینس» نیز با حضوری متناوب و به عنوان راوی در نقش برادر ناتنی ژیواگو، بازی ماندگاری را از خود برجای گذاشته است و البته «تام کورتنی» (پاشا) همان دانشجویی که یک شورشی خشن به نام (استرل نیکوف) تبدیل می شود (به صحنه ای که او سوار بر قطار، در حالی که برای خودش کسی شده است، آن طوری که «فردی یانگ» با آن ابهت نشانش می دهد، نگاه کنید، مو به تن آدم سیخ می شود. این ها همه مجموعه ای از به یادماندنی ترین تاثیرات سینمایی را بر جای نهاده اند.

اما ازهمه این موارد که بگذریم، در اصل باید به دید و شیوه بی نظیر «دیوید لین» بنگریم. برای درک و پی بردن به آن، می توان به این مثال ها اشاره کرد: نمای معروف خون ریخته شده روی برف، پس از کشتار مردم که به نمای نزدیکی از چهره «لارا» پس از اینکه توسط «کامارفسکی» مورد اذیت قرار گرفته، قطع می شود؛ و یا به صحنه خداحافظی یوری و لارا اشاره کرد، آنجا که یوری پس از رفتن لارا، خود را تنها در آن خانه می بیند و سپس آن گل های آفتابگردان که شروع به افتادن می کنند، یا به آن صحنه که نمایی از یک شمع که به آهستگی در پشت شیشه یخ زده پنجره اتاقی که در آن لارا و پاشا مشغول گفتگو هستند، شعله ور است و در همان لحظه نیز در خارج از اتاق، ژیواگو در حال عبور است، و یا صحنه ای که یوری برای اولین بار لارا را می بیند؛ و یا آن صحنه پایانی که یوری روی زمین می افتد و دوربین فردی یانگ او را در یک نمای دور نشان می دهد و…

بازیگر شاخص سینما «چارلز لاتن» در تنها اثری که کارگردانی کرد، یعنی، «شب شکارچی» دست به کار شگفت انگیزی زد. شب شکارچی فیلم غریبی ست؛ «لاتن» داستان را با تاریکی آغاز می کند، که ستارگان آسمان به آن تاریکی، درخشش و روشنایی می دهند. در دل تاریک آسمان صورت کودکی نمایان می شود، و در مرکز آن، صورت آرام و مهربان «لیلیان گیش» متنی از انجیل را به عنوان درآمدی بر داستان، تمثیلی از خوب و بد و معصومیت و گناهکاری را بیان می کند. پس از آن فیلم با گذر از کنار ساحل رودخانه و اجتماع کودکانی که مشغول بازی هستند، به پیکر بی جان یک زن می رسد. سپس، شخصیت خاطره انگیز فیلم، هری پاول (رابرت میچام) را نشان می دهد که رو به سمت پایین جاده می راند و با خدای خود سخن می گوید! این تصویر مردی را که احتمالا ذهنی آشفته دارد را به ما می نمایاند؛ یا او یک انتقام جوی تمام عیار است و یا تنها یک مجرم ناچیز است که طبق عادت پشت نقاب دین و خدا پنهان شده است. به هر حال ما او را انسان شر و بدی می بینیم. او همراه با «بن هارپر» بی خیال، زندانی ست که دو نفر را کشته و چند هزار دلار پول دزدیده است و آنها را در مکانی که تنها دو فرزندش از آن مطلع هستند مخفی کرده است. بعد از آزادی، «پاول» به شهر سفر می کند و تلاش می کند تا از فرزندان آن مرد، محل پول های دزدی را پیدا کند؛ حتی با مادر بیوه آنها، ویدا «شلی وینترز» ازدواج می کند و او را به قتل می رساند و سپس آن دو بچه را در طول ساحل تا وطن شان تعقیب می کند.

شب شکارچی، احتمالا یکی از ترسناک ترین و دلهره آورترین فیلم هایی ست که تا کنون ساخته شده است. «چارلزلاتن» در سبک کار خود که شاید یادآور اورسن ولز و آلفرد هیچکاک است، ید طولایی دارد. ترکیب های دیداری لاتن، پیچیده، زیبا و رویایی هستند. علاوه بر این سبک هنری او، بدون خدشه و ایراد است “فقط اگر «جان هارپر» (بیلی چاپلین) جوان را در گفتگو با خواهر کوچکش «پرل» (سالی جین بروس) ببینیم که ماجرای پادشاه آفریقایی را برایش تعریف می کند، در این حین به ناگاه با دیدن سایه ای مهیب، از گفتن می ماند، به این مطلب پی می بریم.” او اطراف را می گردد و مردی را پیدا می کند که خاموش در کنار روشنایی چراغ نفت سوز کنار خیابان ایستاده است. آن ترکیب کامل و بدون ایراد، فیلمبرداری بی نقص، بازی فوق العاده و دیالوگ های هیجانی، هر صحنه از فیلم را به یک نمونه کلاسیک در هنر فیلم سازی تبدیل می کند.

شب شکارچی، یکی از بهترین فیلم هایی است که کاملا نمایشی از خوبی و بدی است. آن کودکان شجاعی را به تصویر می کشد که هدف خشونت هستند، به خاطر پولی که هیچ وقت از آن استفاده نکرده اند. در این فیلم اشارات زیادی به انجیل شده است و ساده ترین آنها نیز در میان خوبی و بدی است؛ در واقع تنها شامل هاری پاول است که از ملک «راشل کوپر» (لیلیان گیش) نگهداری می کند. این فیلم داستان هیولایی است که در تعقیب دو کودک است، که سرانجام توسط یک فرشته زیبا حمایت می شوند، یک پیرزن مهربان که از بچه ها سرپرستی می کند (از دو فرزند هارپر). آنها در یک دوئل شرکت می کنند که تفصیل آن نبرد میان خوبی و بدی می شود. صدای مردانه پاول و صدای مهربان مادربزرگ کوپر آوازهایی از انجیل را زمزمه می کنند: شیوه های سینمایی لاتن در این تنها اثر خود رویایی و شگفت انگیز هستند.

صحنه معروف کنار رودخانه با جستجوی همراه با عصبانیت، پاول، در تعقیب آن دو کودک آغاز می شود. در میان آسمان پرستاره و آرام، پرل کوچک یک لالایی می خواند. با این همه همگی ما از آنچه که اتفاق افتاده است و آنچه ممکن است اتفاق بیافتد آگاهیم؛ اما، لاتن، جرات این را دارد که صحنه رویایش را به گونه ای دنبال کند که داستان را به سمت یک داستان رویایی پریان ببرد، البته اگر آن را در منظر یک فیلم نبینیم. نتیجه چیزی است که بسیار دور از تصور است و از لحاظ سینمایی زیباست. تمامی صحنه رودخانه پر از شگفتی است.

بعد از تماشای فیلم، چنین به نظر می رسد که «چارلزلاتن» فیلم های دیگری را در دست ساخت دارد. اما افسوس که «شب شکارچی» از لحاظ تجاری موفق نبوده، و لاتن به همین خاطر سوگند خورد که دیگر فیلمی را کارگردانی نخواهد کرد. «جیمز ایجی» به ظاهر فیلمنامه را از رمان دیوید گراب گرفته است؛ اما رابرت میچام در مصاحبه ای می گوید که لاتن علاقه ای به فیلمنامه ایجی نداشته و فقط پول فیلمنامه نویس را پرداخته و تمامی آن را به گونه ای دیگر بازنویسی کرد.