مقالات

ساراماگو کتابی دارد با عنوان همه نام‌ها. کاش می‌شد، بر اساس همین نام  کتاب، درباره عنوان فیلم‌ها نیزهمین گونه رفتار می کردیم. البته این مشلات ناشی از نام‌ها تنها در کشورها و فرهنگ‌هایی رخ می‌دهد که مجبورند اسم اثر را ترجمه کنند و ترجمه شبیه آن است که از روی اصل کپی بگیری. اگر دستگاه کپی یا هما مترجم مرغوب باشد نتیجه نهایی شبیه اصل می‌شود و بار معنایی را منتقل می کند اما اگر این دستگاه نامرغوب باشد آنگاه نتیجه بعدی اثری رنگ و رو رفته است که حتی نام را هم به خوبی منتقل نکرده است.

آخرین باری که مشکل در ترجمه برای من مهم جلوه کرده بود درباره آخرین بتمن بود. یعنی “شوالیه تاریکی”. خیلی‌ها آن را شوالیه سیاه ترجمه کردند. “جنگجوی شب” نامتعارف‌ترین ترجمه ای بود که از آن نام دیدم. اما در نهایت در رسانه ها، از وب گرفته تا روزنامه ها و مجلات، شوالیه تاریکی باب شد. اما با ترجمه درست یا غلط آخرین بتمن این ماجرا به پایان نرسید و هر روز شاهد ترجمه های گوناگون از یک فیلم هستیم.

همین اثر آخرگاس ون سنت که درباره هاروی میلک سیاستمدار است در بسیاری از رسانه ها شیر معنا شده است! این ماجرا از نظر من همیشه به سواد مترجم مربوط نمیشود. معمولا تا فیلم را نبینید نمیتوانید به نام مناسب به آن برسید. این ماجرا در باره فیلمهای اسکاری بود که دوباره به ذهنم آمد و من را درگیر خود کرد.

“میلیونر زاغه نشین” که هم در این سایت و هم در رسانه‌های دیگر به این شکل ترجمه شده است تنها فرم برگردان فارسی نیست. مترجمین دیگری هم هستند که این ترجمه را نادرست می‌دانند. چند شب پیش بهنام ناطقی در برنامه تفسیر شبانه خود ترجمه تازه‌ای از این فیلم ارائه داد: زاغه سگ میلیونر!

شاید در نگاه اول این ترجمه چندان روان و خوش ترکیب نباشد اما دلایلی که در پی آن میشنویم ما را مجاب می کند که این ترجمه مناسب‌ترین برگردان این عبارت است. لغت اصلی به کار رفته در نام فیلم Slumdog است که به گفته ناطقی لغتی من در آوردی برای نشان دادن وضعیت اسف بار زاغه نشینان محروم هندی است. Slum به معنی زاغه و محلات کثیف و پر جمعیت در نواحی محروم است و اضافه شدن کلمه سگ به این عبارت نشان دهنده وضعیتی به مراتب بدتر از زاغه نشینان معمولی است و این بار منفی نیز باید در ترجمه ذکر شود. همچنین  تقدم و تاخر در کلمات این عبارت است که باید مورد توجه مترجم قرار بگیرد. به این صورت که در این عبارت فرد مورد نظر ابتدا فقیر و محروم بوده و سپس به ثروت رسیده و میلیونر می‌شود. به این ترتیب و با کنار هم گذاشتن این تکه ها به قطعه نهایی، یعنی زاغه سگ میلیونر میرسیم.

گاهی ترجمه هایی از فیلم‌ها در میان رسانه ها و جراید مرسوم می‌شود که چندان صحیح هم نیست اما به خاطر مشکلات ناشی از ناهماهنگی در رسیدن فیلم های تازه به دست ما به دلیل عدم نمایش عمومی در کشور، این مشکلات اجتناب ناپذیرند و نهایت تلاش در آن است که به محض پی بردن به اشتباه باب شده در میانمان به آن اشاره‌ای کنیم.