مقالات

میشل هانکه، فیلمساز اتریشی آلمانی است که ساکن وین است و عمده فیلمهایش درباره جوامع مدرن و مشکلات بر سر راهشان است. او کار در سینما، تلویزیون و تئاتر را در کارنامه هنری اش دارد و تحصیلات دانشگاهی‌اش در زمینه روانشناسی و فلسفه بوده است. هرچند خودش اعتقاد دارد که این تحصیلات به جای آنکه پاسخ سوالات او را در پی داشته باشد خود باعث طرح سوالاتی تازه شده است. بنابراین او در سینماگری به دنبال پاسخ‌ها میگردد. تاکنون به فرانسه و آلمانی و انگلیسی فیلم ساخته است.

یکی از اولین فیلمهایی که از او پخش شد و به نوعی برای کسانی که سینما را به طور جدی پیگیری میکردند، تحول در این هنر محسوب می‌شد، “ویدیوی بنی” (۱۹۹۲) نام داشت. هانکه در این اثر در پی تلفیق روانشناسی و سینما بود. نوجوانی که در معرض تماشای فیلمهای خشونت بار ، سعی در امتحان این تصویرها دارد و در نهایت کار او منجر به قتل دختری به سن و سال خودش می شود. در این اثر که از اولین کارهای این کارگردان است، او به مانند فیلمهایی که بعد از آن می‌سازد تنها در پی طرح سوال برای تماشاگر است. او اعتقاد دارد که پاسخ باید در اثر سوالات پی در پی و در ذهن بیننده شکل بگیرد نه این که کارگردان و یا خالق اثر بخواهد مفهومی را برای بیننده جا بیاندازد. او از همین ابتدای کار این اصل را در دستور کار خود قرار میدهد و با طرح سوالاتی بنیادی به ریشه یابی مشکلاتی می‌پردازد که اکثر جوامع امروزی با آنها دست به گریبانند.

یکی دیگر از آثار مطرح این کارگردان “بازیهای مسخره” نام دارد که در سال ۱۹۹۷ در آلمان ساخته شد. این فیلم به نوعی نمایش خشونت باری از سینما در عصر حاضر بود. بطور کلی هانکه در این فیلم در پی به نمایش در آوردن تصویر برهنه ای از جامعه سرد اروپایی است. همچنین او نیم نگاهی به فرهنگ خشن آمریکایی  که عمدتا در سینمای آن سرزمین نمود پیدا کرده است دارد.

کارگردانانی که گفته میشود هانکه از آنها تاثیر پذیرفته و از جانب وی نیز تصدیق شده است عبارتند از، کیشلوفسکی، تارکوفسکی، آنتونیونی و البته برسون. فیلم موفق هانکه که از لحاظ تجاری هم رکوردی در سینمای او محسوب می‌شود، “معلم پیانو” نام داشت که جوایز جشنواره کن ۲۰۰۱ را درو کرد. در این فیلم هم میتوان رگه های تندی از روانشناسی و فلسفه را در تک تک سکانس ها جستجو کرد.

از دیگر فیلمهای مطرح و بنام هانکه میتوان به فیلم پنهان اشاره کرد فیلمی با بازی ژولیت بینوش. بینوشی که برای بازی در این فیلم زحمت فراوان کشید و با درخواست‌های مکررش از هانکه موفق شد جایی برای خود در این اثر باز کند. در این فیلم هم مانند “ویدیوی بانی” و بازیهای خطرناک به نقش پر رنگ رسانه در زندگی انسان عصر حاضر توجه میشود و عملا از بیننده درخواست میشود که به این مسئله با نگاهی ویژه توجه داشته باشد.

در پایان باید ذکر کنم که این مقدمه کوتاه برای کارگردانی توانا که ساخته های ارزشمندی دارد و میتوان درمورد هر کدام از ساخته های او ساعتها بحث و گفتگو کرد بهانه ای است تا در آینده ای نه چندان دور به بررسی یک به یک آثار او بپردازیم تا شاید پنجره ای هرچند کوچک در آثار او باز کنیم و با نگاهی تازه تر او را باز یابیم.